Tiêm vaccine và nguy cơ tử vong

Ở Việt Nam đã có một ca tử vong sau khi tiêm vaccine, và cũng như ở Úc, tử vong là yếu tố làm cho nhiều người quan tâm đến câu hỏi ‘nên hay không nên tiêm vaccine ngừa Covid-19?’ Trong cái note này tôi muốn trả lời câu hỏi đó là ‘nên’.

Theo thông tin từ Bộ Y tế Việt Nam thì ca tử vong là một nữ nhân viên y tế, 35 tuổi, ở An Giang. Chị ấy được tiêm vaccine AstraZeneca. Vẫn theo thông tin, nguyên nhân tử vong được chẩn đoán là ‘sốc phản vệ trên cơ địa quá mẫn với non steroid (NSAIDs)’ [1]. Tôi không hiểu thuật ngữ đó có nghĩa là gì, nên không có bình luận gì ở đây.

1.  Mối liên hệ nhân quả?

Tôi chỉ muốn nói rằng rất khó nói đến nguyên nhân tử vong sau khi tiêm vaccine. Khi một biến cố xảy ra sau khi được can thiệp (vaccine là một hình thức ‘can thiệp’) thì chúng ta không thể phát biểu rằng can thiệp là nguyên nhân của biến cố, bởi vì biến cố đó có thể là do các nguyên nhân khác. Tương tự, nếu có tử vong sau khi tiêm vaccine thì chúng ta không thể nói vaccine là nguyên nhân tử vong, bởi vì bệnh nhân có thể mắc các bệnh lí khác cũng làm gia tăng nguy cơ tử vong.

Ở Úc đã có hơn 2.5 triệu liều vaccine AstraZeneca được tiêm cho công chúng (hoàn toàn miễn phí), và có 3 ca tử vong được báo cáo sau khi được tiêm vaccine AstraZeneca [2]. Một người 48 tuổi và mắc bệnh tiểu đường. Một người ở tuổi 50. Một người ở độ tuổi 70. Các giới chức y tế vẫn chưa biết nguyên nhân tử vong, chỉ biết rằng trong số 3 người này có 2 người bị đông máu rất nặng.

2.  Nguy cơ đông máu

Chứng đông máu trở thành mối quan tâm. Câu hỏi đặt ra là nguy cơ bị đông máu liên quan (nếu có) với vaccine AstraZeneca cao hay thấp? Nói cách khác, nếu không tiêm vaccine thì nguy cơ đông máu là bao nhiêu? Theo một nghiên cứu dịch tễ học công bố trên tập san

Seminar in Hematololgy năm 2007 [3] thì tỉ lệ phát sinh của chứng đông máu là 1 trên 1000 người mỗi năm. Nhưng nghiên cứu trong cộng đồng khác cho thấy tỉ lệ đông máu trong cộng đồng hàng năm là khoảng 1 trên 2000 người [4].

Trong khi đó, nguy cơ đông máu sau khi tiêm vaccine thì rất thấp: chỉ khoảng 1 trên 100,000 người. Tỉ lệ này thấp hơn nhiều so với 1 trên 2000 người trong cộng đồng. Có thể nói như sau cho dễ hiểu: không tiêm vaccine chúng ta cũng có nguy cơ bị đông máu, và nguy cơ này cao gấp 50 lần so với nguy cơ đông máu sai khi tiêm vaccine.

3.  Nguy cơ tử vong

Một mối quan tâm khác về tiêm vaccine là tử vong. Mối quan tâm này càng trở thành thời sự khi ở Việt Nam có 1 ca không may mắn qua đời sau khi được tiêm vaccine AstraZeneca. Nhưng chúng ta phải bình tỉnh mà suy xét, chớ không nên bị chi phối bởi những tựa đề báo chí kiểu ‘Lại thêm 1 ca …’ Những tựa đề như thế không gíup cho chúng ta có cái nhìn tổng thể và khách quan.

Cái nhìn tổng thể là nguy cơ tử vong trong dân số. Dĩ nhiên, không tiêm vaccine thì mỗi ngày vẫn có người chết vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Chẳng hạn như ở Việt Nam, mỗi năm có chừng 612,000 người chết [5], tức 1780 ca tử vong mỗi ngày.

Do đó, câu hỏi đặt ra là nguy cơ tử vong sau khi tiêm vaccine có cao hơn hay thấp hơn nguy cơ tử vong trong cộng đồng? Ở Việt Nam chỉ có 1 ca tử vong sau khi tiêm vaccine nên số liệu chưa thể đủ để trả lời câu hỏi này.

Do đó, chúng ta phải xem xét dữ liệu bên Ấn Độ. Tính từ 16/1/2021 đến 10/4/2021, đã có 95.43 triệu người Ấn Độ được chích vaccine (loại Covishield và Covaxin). Trong số này, có 617 ca bị phản ứng mạnh sau khi tiêm vaccine, kể cả 180 người chết [6]. Như vậy tỉ lệ tử vong là khoảng 0.00019 phần trăm, hay gần 2 trên 1 triệu. Nói cách khác, nguy cơ tử vong rất thấp. Phân tích dữ liệu chi tiết cho thấy 76% các ca tử vong xảy ra trong vòng 3 ngày đầu sau khi tiêm. Gần 60% các ca tử vong có bệnh đi kèm là nhồi máu cơ tim [6].

4.  Lợi ích và tác hại

Bất cứ vaccine nào cũng có lợi và tác hại hay phản ứng phụ. Lợi ích của vaccine là giảm nguy cơ nhập viện và giảm nguy cơ tử vong nếu bị nhiễm virus Vũ Hán. Vaccine dĩ nhiên cũng có hiệu quả giảm nguy cơ bị nhiễm virus, nhưng thể không ngăn ngừa nhiễm virus từ người sang người.

Phản ứng phụ của vaccine thì đã được nghiên cứu và báo cáo. Nhức đầu, đau cơ, đau khớp xương, và sốt là phổ biến nhứt. Trong nghiên cứu lâm sàng giai đoạn III, 80% những tình nguyện viên báo cáo một trong những phản ứng phụ trên. Theo số liệu ở Úc, cứ 10,000 liều vaccine thì có chừng 66 ca báo cáo phản ứng phụ trên [7].

Những báo cáo mới nhứt cho thấy vaccine AstraZeneca có thể (chỉ dám nói ‘có thể’ thôi) có liên quan đến chứng đông máu. Do đó, câu hỏi đặt ra là nếu đưa lợi ích và nguy cơ đông máu lên bàn tính toán thì kết quả sẽ ra sao? Đã có các chuyên gia của EMA (European Medicines Agency) phân tích số liệu và báo cáo kết quả [8], và tôi mà tôi tóm tắt trong bảng số liệu kèm theo đây.

Câu hỏi mà các nhà phân tích muốn trả lời là: trong số 100,000 người được tiêm vaccine, bao nhiêu người bị chứng đông máu, bao nhiêu người được cứu sống và bao nhiêu ca nhập viện được ngăn chận? Câu trả lời hoá ra tuỳ thuộc vào độ tuổi và loại cộng đồng bị nhiễm cao, trung bình hay thấp [9].

Việt Nam là nơi được xem là có nguy cơ nhiễm thấp. Giả dụ rằng có 100,000 người trong độ tuổi 50 – 59 được tiêm vaccine, thì kết quả tính toán cho thấy sẽ có:

  • 1 người bị chứng đông máu;
  • 10 ca nhập viện được ngăn ngừa;
  • 1 người được cứu sống.

Nếu 100,000 người ở độ tuổi 60 – 69 được tiêm vaccine, chúng ta kì vọng sẽ có:

  • 1 người bị chứng đông máu;
  • 19 ca nhập viện được ngăn ngừa;
  • 3 người được cứu sống.

Nói tóm lại, ở bất cứ độ tuổi nào, lợi ích của tiêm vaccine chống covid-19 (cứu người và giảm nguy cơ nhập viện) cao hơn nhiều nhiều so với nguy cơ bị đông máu. Do đó, tiêm vaccine phòng chống virus Vũ Hán vẫn là một lựa chọn hợp lí nhứt.

______

[1] https://moh.gov.vn/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/ca-tu-cong-sau-tiem-vaccine-phong-covid-19-soc-phan-ve-tren-nen-co-ia-di-ung-non-steroid

[2] https://www.abc.net.au/news/2021-04-29/nsw-two-men-die-after-receiving-covid-19-vaccination/100103076

[3] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S003719630700025X?via%3Dihub

[4] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12525804

[5] https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CDRT.IN?locations=VN

[6] https://indianexpress.com/article/explained/explained-post-vaccination-effects-deaths-reading-the-data-available-so-far-7266875

[7] https://www.tga.gov.au/periodic/covid-19-vaccine-weekly-safety-report-06-05-2021

[8] https://www.ema.europa.eu/en/documents/chmp-annex/annex-vaxzevria-art53-visual-risk-contextualisation_en.pdf

[9] Cộng đồng bị nhiễm cao ở đây là có 886 người bị nhiễm trên 100,000 dân; ‘trung bình’ là 401; và ‘thấp’ là 55.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s