Viếng mộ Bs Alexandre Yersin

Đúng ngày này của 5 năm trước (2017) tôi đến ĐH Nha Trang làm một workshop về nghiên cứu khoa học. Hôm đó, tôi và một học viên trong workshop đi viếng mộ Bs Alexandre Yersin, và như là thói quen tôi ghi lại “tâm tư” về khu mộ và vài cảm nghĩ về một nhà khoa học lừng danh.

Alexandre Yersin là một nhà khoa học khiêm tốn nhưng lừng danh thế giới. Ông là người đầu tiên trên thế giới phát hiện tác nhân gây bệnh dịch hạch, mà sau này được định danh là Yersinia. Từ phát hiện này, ông bào chế huyết thanh để kháng dịch một cách hiệu quả. Nói theo ngôn ngữ khoa học này nay, ông làm nghiên cứu từ cơ bản lâm sàng đến “translation”, và rất ư là innovative. Ông đã làm một tấm gương sáng cho nghiên cứu khoa học đời sau: làm nghiên cứu phải có ứng dụng thực tế.

Ông qua đời tại Nha Trang vào năm 1943, thọ 80 tuổi. Trong lời di chúc, ông viết:

Tôi muốn được chôn ở Suối Dầu, yêu cầu ông Bùi Quang Phương giữ tôi lại Nha Trang, đừng cho ai đem tôi đi nơi khác. Mọi tài sản còn lại xin tặng hết cho Viện Pasteur Nha Trang và những người cộng sự lâu năm. Đám tang làm giản dị, không huy hoàng, không điếu văn”.

Vẫn theo di chúc, ông muốn được chôn nằm sấp, đầu quay về biển để ông được ôm mảnh đất quê hương.

Người dân địa phương xem ông là một Bồ Tát. Lúc sống cũng như lúc chết, ông là một người khiêm tốn. Sống không màn lợi danh, mà chỉ lo phụng sự đời. Ông sống giữa làng chài, sống chan hoà với người địa phương và họ gọi ông một cách trìu mến là “Ông Năm” (vì người vợ Việt của ông thứ năm). Chết thì chọn nơi an nghỉ rất bình thường, không lăng tẩm rình rang. Thật vậy, phần mộ của Bs Yersin nằm khiêm tốn trong trang trại thuộc Viện Pasteur do ông sáng lập để nuôi ngựa lấy huyết thanh dùng cho y khoa.

Từ Quốc Lộ I có một bảng chỉ dẫn nhỏ vào mộ phần của Bs Yersin. Từ Nha Trang đến đây chừng 30 phút lái xe Honda.
Cổng vào mộ phần im lìm. Phải gọi điện cho người phụ trách mới mở được cổng. Hình như khu này là do Viện Pasteur quản lí.
Bên trái cổng vào mộ là một nhà tạm bợ, chẳng biết làm gì, nhưng hình như có người ở.

Ngôi mộ ông nằm ở Suối Dầu, Diên Khánh, cách Nha Trang chỉ 20 km. Tuy chỉ 20 km nhưng mất đến 30 phút xe Honda. Từ con đường cáhnh đi vào mộ chỉ khoảng 1 km, nhưng phải qua một cái cổng im lìm. Một bên đường là ruộng mía, một bên là cây rừng. Đường vào là đường đất, nên tôi nghĩ mùa mưa chắc là lầy lội lắm. Tôi nghĩ tỉnh Khánh Hoà có thể làm tốt hơn, chứ đường vào mộ phần của một người có công lớn với đất nước và thế giới mà như hiện nay thì … vô ơn quá.

Đường vào mộ hai bên là đồng mía. Tôi đoán mùa mưa ở đây chắc lầy lội lắm.
Nhà chở ngoài mộ phần của Bs Yersin. Nhà tương đối khang trang nhưng trống trơn, chẳng có gì trong đó.
Cổng vào mộ Bs Yersin.

Toàn cảnh khu mộ có vẻ mới được tôn tạo. Phía ngoài mộ là một nhà chờ, nhưng chẳng có gì trong đó. Từ nhà chờ vào mộ là một con đường ngắn xây theo nấc thang, rất mát mẻ, và rất yên ắng. Mộ là một tấm bê tông có khắc tên ông. Phía đầu mộ là một tấm bia bằng tiếng Việt và tiếng Pháp ghi lại những công trạng của ông. Bên trái mộ là một đền thờ nhỏ để người viếng mộ thắp nhang cho ông.

Mộ của Bs Alexandre Yersin.
Tấm bia ghi công trạng của Bs Yersin. Chi tiết không đầy đủ và chữ viết không tốt. Không có bản tiếng Anh.
Bàn thờ Bs Yersin để khách đế thắp nhang. Ông được người địa phương xem là Bồ Tát. Rất đơn sơ. Hôm đó chẳng biết ai mời ổng hút thuốc lá :).

Tôi và hai người bạn Nha Trang thắp cho ông vài nén nhang. Chúng tôi ngồi đó khoảng nửa giờ ôn chuyện đời và sự nghiệp của ông, về những đóng góp của ông cho VN và thế giới. Có nhiều câu chuyện về Yersin trong cuốn nhật kí của ông mà tôi chưa tìm ra.

Sở dĩ tôi muốn viếng mộ Bs Yersin là vì trước đây có vài tin tức về việc trùng tu mộ phần của ông không mấy hay ho. Đã có thời sau 1975 người ta xem ông là “thằng Tây thực dân”!

Chuyện kể rằng khi Tổng thống Pháp Francois Mitterrand vào thập niên 1990 (?) đi thăm chánh thức VN ông yêu cầu đi thăm mộ Yersin. Thế là trong Bộ Ngoại giao ngoài Bắc người ta nhốn nháo tìm hiểu xem “thằng Tây thực dân” này là thằng nào ai mà ông ấy muốn đến thăm. Rồi người ta tìm hiểu và sáng ra. Người ta ra lệnh trong một thời gian ngắn phải trùng tu ngôi mộ, kể cả xây con đường đá, cho ngài Tổng thống đếm thăm. Thế đấy, nhiều danh nhân VN đều bị trải qua một thời đánh giá mông muội và một thời hoàn trả sự thật.

Tôi nghĩ Nhà nước VN có thể làm tốt hơn nữa trong việc tôn tạo khu mộ này thành một điểm tham quan cho du khách. Chẳng hạn như cái “nhà chờ” có thể trưng bày các hiện vật và thành tựu của ông bằng ảnh hay bằng virtual video. Chẳng hạn như làm thêm một tấm bia khác bằng tiếng Anh và làm cho thật tốt, đầy đủ chi tiết quan trọng (chứ tấm bia hiện nay thì quá cẩu thả). Viết bằng tiếng Pháp thì chẳng có bao nhiêu du khách quốc tế đọc được; nên thêm phiên bản viết bằng tiếng Anh. Chẳng hạn như xây lại hai bên đường lên mộ bằng những hình ảnh hay những lá thư ông gửi về cho mẹ ở Thuỵ Sĩ. Những việc làm như thế chẳng tốn kém bao nhiêu, nhưng nói lên cái nghĩa cử đẹp của người Việt dành cho một vị Bồ Tát.

TB: Nói xa không qua nói gần, cái note này gián tiếp nhắc các bạn nộp hồ sơ cho Giải thưởng “Alexandre Yersin for outstanding medical publications”. Hạn chót nộp hồ sơ (rất đơn giản) là ngày 30/4/2022.

Giải thưởng “Alexandre Yersin for outstanding medical publications” do Hội Y khoa Thuỵ Sĩ – Việt Nam khởi xướng. Chi tiết tại đây: https://nguyenvantuan.info/alexandre-yersin-prize

One thought on “Viếng mộ Bs Alexandre Yersin

  1. Kính gửi Anh Tuấn
    Trước hết xin phép cho em được giới thiệu, Em tên Đoan Thục – Nhân viên bảo tàng Alexandre Yersin – Thuộc Viện Pasteur Nha Trang. Hôm qua có Ông anh ở Úc gửi em bài viết của Anh về bác sĩ Yersin, em đã đọc và có một vài thông tin phản hồi về bài viết của Anh như sau:
    1. Tên ông Năm hay Ông Tư (Vợ ông người Việt thứ 5 là không đúng, vì Ông sống độc thân, không vợ, không con tại làng chài xóm Cồn)
    – Có 2 cái giải thích
    + Người dân xóm Cồn gọi Ông là Ông Tư, và nhà của Ông là lầu Ông Tư vì theo cách gọi của người Nha Trang trong gia đình Ông thứ tư (Chị Emilie – Chị Hai, Anh Franck – Anh Ba đến Ông thứ Tư).
    + Ông Năm – Theo giải thích của Ông Quách Giao (91 tuổi) con của nhà văn Quách Tấn ( ở xóm Cồn, lúc nhỏ hay đến nhà bác sĩ Yersin chơi) kể rằng: Khi Ông Yersin đến Việt Nam, làm bác sĩ trên tàu với cấp bậc là Quan Tư, nhưng khi định cư tại Nha Trang, ông xin thôi việc tại công ty Vận Tải Hàng Hải nên không được nâng bậc nữa, một thời gian sau, vì người dân yêu mến, họ bảo tại sao không nâng bậc cho Ông và họ tự nâng bậc gọi Ông là Quan 5 gọi nôm na là Ông 5.
    2. Di chúc của bác sĩ Yersin (hiện tại được trưng bày trong bảo tàng), bảng theo dõi sức khỏe của bác sĩ Yersin vào những tháng cuối đời (vẫn lưu giữ tại bảo tàng) không có đoạn hãy chôn Ông nằm sấp…
    3. Về phần mộ của Ông: Theo di chúc Ông muốn yên tĩnh nên khi chôn cất ông, Viện trưởng Viên Pasteur Nha Trang người kế nhiệm bác sĩ Yersin có ghi lại như sau: “Chúng tôi đã chọn địa điểm chôn cất bên sườn núi đá phủ đầy cây cao su, bên hữu ngạn sông; chúng tôi cảm thấy độ cao ở đây mang lại sự yên tĩnh mà xa xa là các dãy núi. Chúng tôi dự định bố trí xung quanh lăng mộ một khu vườn và hoa như ông YERSIN từng yêu thích. Chúng tôi nghĩ rằng anh ấy sẽ hài lòng trong bầu không khí thu được của ngôi nhà cuối cùng này, cách xa thế giới một chút, mà lại không xa những người anh ấy yêu thương” nên không thể làm điểm tham quan hoành tráng mà chỉ là nơi để mọi người đến viếng mộ, thắp cây nhang rồi về thôi.
    Không phải Tỉnh Khánh Hòa không quan tâm đến Ông và ngôi mộ, Tỉnh cũng có dự định làm lại con đường bê tông vào thẳng mộ nhưng nhiều người ý kiến, nếu làm như vậy sẽ mất đi những gì gần gũi với thiên nhiên mà Ông từng yêu thích. Hàng năm đến ngày giỗ (1.03) và ngày sinh nhật (22.09) lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, Hội Ái Mộ Yersin, Viện Pasteur Nha Trang, bệnh viện và các đoàn thể khác đều làm lễ tưởng niệm và viếng mộ Ông. Hiện nay con đường đã được rải đá từ đường quốc lộ và đến cổng mộ.
    – Ngôi chùa Linh Sơn (trước đây là ngôi nhà cũ của bác sĩ Yersin được xây dựng năm 1914) nơi thờ bác sĩ Yersin cách mộ Ông 1 km nằm bên đường Quốc lộ 1 cũng đã được Tỉnh cho sửa sang lại khang trang hơn.
    4. Về phần thông tin về bác sĩ Yersin tại mộ hơi thiếu, 1 phần cũng vì lý do tín ngưỡng, không dám đụng vào mộ phần (tấm bia được làm lại từ những năm mới giải phóng nên không được đẹp cho lắm), nên Tỉnh đã cho làm tiểu sử của bác sĩ bên tượng đài của bác sĩ Yersin (02 thứ tiếng: Anh, Việt) trong công viên Yersin, ngay chân cầu Trần Phú B, vị trí này trước đây là sân vườn nhà Bác sĩ Yersin.
    Còn khách muốn tìm hiểu thông tin kỹ hơn thì có thể ghé thăm bảo tàng Yersin nằm trong khuôn viện Viện Pasteur Nha Trang – Số 10 Trần Phú – Phường Xương Huân – Thành phố Nha Trang – Khánh Hòa, nơi đây trưng bày từ thư từ, trang thiết bị nghiên cứu khoa học đến vật dụng thường ngày, chú thích bằng 3 thứ tiếng: Việt, Anh, Pháp.
    5. Quyển nhật ký mà Anh đề cập đến “Les Vogage chez les Mois”, bên Thụy Sĩ đã xuất bản bằng tiếng Pháp, em đã dịch sang tiếng Việt, Em dự kiến sẽ nhờ nhà xuất bản xin giấy phép và xuất bản.
    Em có may mắn được đọc nhiều giấy tờ gốc lưu lại tại bảo tàng và có dịp đi Thụy Sĩ và 14 ngày nghiên cứu, đọc tài liệu lưu lại tại viện Pasteur Paris. Nếu cần thông tin gì về bác sĩ Yersin, Anh nhắn tin em sẽ gửi cho Anh.
    Chào Anh. Chúc Anh và gia đình luôn vui vẻ và mạnh khỏe.
    Đoan Thục

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s