Tag Archives: lam phương

Những ca khúc Lam Phương đi cùng năm tháng với tôi

Có thể nói rằng những người thế hệ tôi lớn lên cùng những ca khúc của các nhạc sĩ như Lam Phương. Mỗi chặng đường đời đều gắn liền với một ca khúc của ông nhạc sĩ tài ba (và tài hoa) này.

Tôi sanh ra ở một làng quê vùng Đồng bằng sông Cửu Long, và những kỉ niệm đồng quê thời thơ ấu đi theo mình suốt đời. Đó là kỉ niệm những dịp cuối tuần, đi xe đạp từ Rạch Giá về quê, đi ngang qua những cánh đồng vàng ngát bao la suốt từ Rạch Giá, Rạch Sỏi, Minh Lương, về tới quê. Cái màu vàng của lúa nó đẹp vô cùng! Đó là kỉ niệm của những ngày theo người lớn ra đồng ruộng, có dịp nhìn cảnh người ta gặt lúa và nhứt là cảnh đập lúa dưới những đêm trăng và những tiếng hò. Phải nói đó là một khung cảnh yên bình mà tôi không thể nào quên trong đời. Đó là thời TT Diệm. Những lúc như vậy tôi nhớ đến bài “Khúc ca ngày mùa” (sáng tác năm 1954) với những lời nhạc mở đầu mô tả rất đúng với kỉ niệm của mình:

Kìa thôn quê dưới trăng vàng bát ngát
Ánh trăng thanh chiếu qua làng xơ xác
Chiếu hồn quê bao khúc ca yêu đời
Chiếu hồn quê bao khúc ca yêu đời

và nhứt là câu:

Mừng trăng lên chúng ta cùng múa hát
Ước mong sao lúa hai mùa thơm ngát
Lúa về mang bao khúc ca tuyệt vời
Lúa về mang bao khúc ca tuyệt vời

Ở miệt quê tôi, người Khmer hay giả lúa nếp để làm cốm dẹp (không phải cốm như ngoài Bắc). Mà, người ta thường hay giã lúa vào lúc ban đêm, nên bên cạnh ngọn lửa bập bùng, cái cảnh ba bốn người giã lúa nhịp nhàng trông rất hay:

Giã cho thật đều giã cho thật nhanh
Giã cho khéo kẻo trăng phai rồi
Khoan hò khoan
Tiếng chày khua vang mãi trong đêm dài

Lam Phương còn có bài “Trăng thanh bình” (1953) và “Nắng đẹp miền Nam” (1957) mô tả cảnh đồng quê miền Nam lúc còn thanh bình. Đặc biệt là ca khúc “Nắng đẹp miền Nam” bắt đầu với những câu ca trong sáng phác hoạ lên một bức tranh đồng quê miền Nam còn trong những ngày yên lành và hạnh phúc. Thỉnh thoảng nghĩ lại tôi vẫn thấy tiếc cho những ‘ngày tháng cũ’ đó:

Đây trời bao la ánh nắng mai hé đầu ghềnh

         lan dần tới đồng xanh

Ta cùng chen vai đem tay góp sức tăng gia

         cho người người vui hòa

Đường cày hôm qua nay lên tràn bông lúa mới

         ôi duyên dáng đồng ơi

Đến mai sẽ là ngày muôn hạt chín lả lơi
         mình ngắm nhau cười.

Những năm trung học thì gắn liền với những ca khúc tuổi học trò. Có lẽ không ai thuộc thế hệ tôi mà không biết bài “Nỗi buồn hoa phượng” của Thanh Sơn, nhưng Lam Phương để lại trong tôi 2 bài ca chan chứa kỉ niệm: Đó là ca khúc “Nhạc rừng khuya” (1953). Ca khúc có những câu thật hùng tráng, hun đúc tinh thần yêu quê hương, dân tộc:

Kìa hồn ai đây trót yêu giống Lạc Hồng
Đem thân hiến cho rừng hoang
Về cùng ta vui đêm nay cùng sống

         phút say sưa bên khúc nhạc rừng
Bập bùng bập bùng

         đêm khuya thêm não nùng
Lửa càng bừng cháy

         siết tay nhau chúng ta cùng múa
Quanh lửa hồng cháy trong rừng khuya

Thời đó, bài này (Nhạc rừng khuya) thường được chúng ta ‘trình diễn’ trong những buổi lửa trại cùng với ca khúc “Đoàn người lữ thứ” (1957). Theo tôi biết thì ca khúc “Đoàn người lữ thứ” được Lam Phương viết ra trên một chuyến xe lửa dự trại hè liên trường từ Sài Gòn ra Nha Trang. Cảm hứng cảnh núi rừng hùng vĩ và thơ mộng, ông viết những câu thật hay:

Kìa là rừng sâu âm u dưới sương trời khuya
Một đoàn tàu đi quanh co giữa đêm trăng đầy
Lòng tràn niềm vui

         đêm nay chúng ta cùng sum vầy
Bên nhau ta hát

         hát mãi hát quên đường xa

Trong có những câu dường như nhắc lại giai đoạn người Bắc di cư vào Nam: “Ôi ! Mây thấu chăng miền Bắc giờ đau thương tràn khắp đồng sâu“, nhưng với tràn trề hi vọng như “Ra đi ta chỉ ước một ngày mai huy hoàng” và “Đi xây no ấm, bác ái, đi xây tự do“. Lam Phương viết ra những câu nhạc đó mới 20 tuổi!

Thời trung học, tôi nhớ nhứt là ca khúc “Thành phố buồn” mà ông viết về người yêu tên là Hạnh Dung nhân một chuyến Đà Lạt. Theo Nguyễn Ngọc Ngạn, mối tình của ông với ca sĩ Hạnh Dung cũng là nguồn cảm hứng cho ra đời những ca khúc bất hủ như “Giọt lệ sầu” và đặc biệt là “Phút cuối” (1971):

Nếu ngày nào tình ta đã phai
Ngày vui của em cùng ai trên đời
Là hôm tiễn anh về nơi cuối trời
Em ơi bao giờ nhớ thương này nguôi

Thời thanh niên, tôi rất mê những ca khúc có chút chất tình cảm. Có một ca khúc mà tôi nghĩ gần như đi vào tâm hồn của biết bao thanh niên thế hệ tôi: đó là bài “Duyên Kiếp” (1960):

Em ơi nếu mộng không thành thì sao
Non cao đất rộng biết đâu mà tìm
Đường đời mịt mời vạn nẻo về đâu
Mong chờ duyên kiếp đưa lối bác cầu

Bài này thường hay bị đổi lời (kiểu “nhạc chế”) rất vui: “Em ơi nếu mộng không thành thì sao / Mua chai thuốc chuột uống vô cho rồi đời“. Khi kí giả hỏi Lam Phương về lợi nhạc chế này có làm cho ông buồn phiền, ông mỉm cười nói rằng ông vui vì thấy nhạc của mình đi vào đại chúng.

Ngày 30/4/1975, nhạc sĩ Lam Phương rời Việt Nam trên chuyến tàu Trường Xuân đi tị nạn bên Mĩ. Những năm sau đó trong niên 1970 và 1980, hàng triệu người Việt vượt biên định cư ở các nước phương Tây. Những ca khúc của Lam Phương lại đi cùng năm tháng tị nạn. Thời đó, người tị nạn ra đi là đã xác định cái tâm thể ‘một đi không trở lại’. Lam Phương viết ca khúc “Xin thời gian qua mau“, trong đó có những câu gần như tuyệt vọng:

Ngày về ôi xa quá
Cánh nhạn còn miệt mài
Trong nắng hồng mê say
Lạc bầy chim chíu chít
Hai phương trời cách biệt
Đêm chờ và đêm mong

Ca khúc “Đường về quê hương” cũng có những câu hỏi biết bao giờ về Việt Nam để thăm lại cánh đồng và được nhìn người thân:

Đến bao giờ trở về Việt Nam,
Thăm đồng lúa vàng, thăm con đò chiều hoang
Đường mòn quanh co ôm chân hàng tre thắm,
Nghe gió chiều nhẹ đưa

Đến bao giờ ta được nhìn ta,
Ta được nhìn ta trong niềm vui phố xưa
Cô em đôi mắt ướt mang sầu chia ly
Ra mừng đón anh về

Có lần tôi đi công tác bên Âu châu và phải ghé qua Bangkok để chuyển tiếp chuyến bay ngày hôm sau, đứng trên tầng 25 của khách sạn Montien nhìn về Việt Nam, nghe bài này mà ứa nước mắt. Không về quê được, người tị nạn mơ mình về thăm lại vườn cau, bến đò. Trong ca khúc “Chiều Tây Đô” Lam Phương nói hộ cho rất nhiều người lúc đó:

Một đêm anh mơ mình ríu rít đưa nhau về
Thăm quê xưa với vườn cau thề
Bàn tay anh đan dìu em bước trên cỏ khô
Đi trong hoang vắng chiều Tây Đô

Bờ sông yêu xưa tà áo thướt tha mỹ miều
Sao anh không thấy về Ninh Kiều
Dường như anh nghe đời nặng trĩu trong màu đen
Đen như manh áo buồn chưa quen

Có một ca khúc của Lam Phương viết khi ông gặp người yêu thứ 5 ở Paris, “Nửa đời yêu em“, nhưng thật ra cũng là ca khúc cho rất nhiều người gặp nhau trong dang dở:

Hai con yêu nhau bằng tâm hồn biệt xứ
Đôi tim ghép lại bằng khổ đau nửa đời

Tình sao đắng cay mỗi khi bừng mắt dậy
Mừng vì mới hay tình còn ở trong tay
Anh yêu tên em mùi hương nồng huyền ảo
Yêu em thật rồi và nhớ em cả đời

Khi tôi nghe câu “Anh yêu tên em mùi hương nồng huyền ảo” tôi cứ tưởng người yêu của ông tên là Hương, nhưng hoá ra chị ấy tên là Hường. Do đó, có câu “Hương … huyền ảo”. Nghĩ lại thấy nhạc sĩ có cách sáng tạo tên người yêu rất độc đáo!

Nhạc sĩ Lam Phương có thể ví von như là người thư kí của thời đại. Ông mô tả một Việt Nam thời thanh bình qua hàng loạt ca khúc vui tươi, rộn ràng và đậm chất đồng quê miền Nam. Đến thời biến động của lịch sử sau 1975 ông ghi lại tâm tình của hàng triệu người Việt. Cái thời thanh bình và biến động lịch sử đó đã qua rồi, nhưng bức tranh thanh bình và dao động đất nước vẫn còn trong các ca khúc của ông. Những mối tình cá nhân của ông cũng chính là những gói gém tình cảm của đồng hương xa xứ. Ca khúc nào của ông cũng dễ đi vào lòng người — không chỉ lời ca đẹp hay nhạc điệu dễ nghe — mà vì ông được xem như là một sứ giả tâm tình của người Việt qua nhiều giai đoạn.