Phương pháp tìm y văn trong Pubmed

Tìm chứng cớ khoa học là một việc rất quan trọng trong thực hành y học thực chứng, không chỉ ở giới y khoa, mà còn trong công chúng. Tôi rất hân hạnh giới thiệu các bạn loạt bài giảng về chủ đề dịch tễ học và y học thực chứng. Bài đầu tiên sẽ giới thiệu phương pháp tìm y văn dùng các công cụ trong Pubmed.

Pubmed là thư viện y tế toàn cầu. Nói là y tế, nhưng nó cũng bao gồm cả xã hội học, tâm lí học, thậm chí nông nghiệp. Nó là nguồn tham khảo không chỉ của giới y tế, mà còn cho luật sư, toà án, nhà khoa học xã hội học, và cho cả công chúng. Do đó biết dùng Pubmed là một kĩ năng không chỉ cần thiết mà còn quan trọng.

Tất cả thông tin quan trọng liên quan đến y khoa và y tế đều có thể tìm trong Pubmed. Chẳng hạn như các bạn muốn biết tế bào gốc có thể điều trị bệnh thoái hoá khớp, Việt Nam sản xuất vaccine ra sao, tình hình ung thư ở Việt Nam như thế nào, hay ứng viên chức danh PGS có những nghiên cứu nào, v.v. Tất tần tật đều có thể tìm trong Pubmed.

Mỗi lần có dịp đàm đạo cùng các bạn trong nước về y văn, tôi thường hỏi các bạn ấy tìm y văn ra sao và câu trả lời thường làm tôi … sốc. Nhiều bạn trả lời là dùng Google! Nhưng cũng có một số bạn nói dùng Pubmed ở dạng gõ tựa đề bài báo. Có bạn thì nói là tìm trong sách giáo khoa. Cần nói thêm rằng ở nước ngoài ít ai dùng sách giáo khoa để tham khảo về nghiên cứu y khoa, do khi sách xuất bản thì nhiều thông tin trong sách đã lạc hậu rồi.

Những cách tìm y văn như thế đều có vấn đề. Dùng Google thì các bạn sẽ ‘thu hoạch’ được y văn chánh thống, nhưng cũng kèm theo một đống thông tin rác rưởi. Rác rưởi từ những tập san dỏm, những forum, những trạm của các nhóm lợi ích y khoa, những bác sĩ với ý kiến cá nhân, v.v. Do đó, không bao giờ dùng Google để tìm y văn cho nghiên cứu hay điều trị bệnh nhân.

Phương pháp vàng để tìm y văn là qua Pubmed. Nhưng trong Pubmed có nhiều cách tìm, nhưng tựu trung lại thì có 5 cách:

  • Tìm đơn giản (Simple Search)
  • Tìm có hệ thống (Advanced Search)
  • Dùng vấn đáp lâm sàng (Clinical Query)
  • Dùng PICO
  • Dùng MeSH

Mỗi cách có những điểm mạnh và điểm yếu. Cách tìm đơn giản là chỉ cần gõ tên tác giả hay vài ‘keywords’ trong hộp tìm kiếm, nhưng kết quả thường không có tính đặc hiệu cao. Chẳng hạn như gõ “Nguyen T” thì sẽ cho ra hàng vạn bài có tên tác giả “Nguyen T”, và đa số có thể không phải là bài mình muốn tìm. Hay như tìm “right to life” thì kết quả là những bài báo “right ” và “left”!

Advanced Search là dùng các fields trong Pubmed như tên tác giả, địa chỉ affiliation, tựa đề, thời gian công bố, v.v. Cách tìm này rất tốt vì nó cho ra kết quả nhưng mong muốn. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, ít ai biết được các thông tin đó, nên nó có thể mất thì giờ.

Clinical Query (CQ) là dùng cho các bác sĩ bận rộn. Đa số bác sĩ cần tìm thông tin liên quan đến chẩn đoán và điều trị. Do đó, CQ được thiết kế cho 2 mục tiêu đó.

PICO là cách tìm y văn theo công thức P = bệnh nhân; I = can thiệp; C = so sánh / nhóm chứng; O = outcome. Có thể thêm T = thời gian. Đây là cách tìm khá phổ biến cho những ai tìm chứng cứ cho nghiên cứu.

Bài giảng này giới thiệu đến các bạn 4 phương pháp tìm trên. Tôi không giới thiệu MeSH vì nó thay đổi liên tục và hơi phức tạp một cách không cần thiết. Địa chỉ bài giảng là:

Nhân đây tôi cũng xin giới thiệu các bạn bài giảng số 8 trong chủ đề loãng xương. Bài số 8 bàn về yếu tố nguy cơ gãy xương.

Giới thiệu sách “Y học thực chứng”

Hôm nọ tôi về quê ăn Tết và lang thang trong tiệm sách thì thấy sách … của tôi. Cuốn sách ‘Y học thực chứng’, tái bản lần thứ 4. Cuốn sách này mới in xong và hình như mới ra tiệm sách trong tuần qua, và nhân dịp này xin có đôi ba dòng giới thiệu.

 

Cuốn sách này có một mục tiêu rất khiêm tốn là giới thiệu các khái niệm căn bản về y học thực chứng (evidence based medicine) đến các bạn đọc trong ngành y ở Việt. Nó được soạn theo kinh nghiệm cá nhân và những bậc tiền bối trong ngành như David Sackett (Canada). Tôi soạn sách theo qui trình của y học thực chứng: tìm chứng cứ, đánh giá chứng cứ, và áp dụng chứng cứ khoa học. Do đó, bạn đọc sẽ học:

  • cách thức tìm chứng cứ trong Pubmed qua công cụ MeSH;
    • cách đánh giá giá trị khoa học của nghiên cứu y khoa;
    • cách đánh giá bias (thiên lệch) của nghiên cứu;
    • cách đọc các nghiên cứu RCT, nghiên cứu chẩn đoán, meta-analysis;
    • suy luận theo trường phái Bayes; và
    • các khái niệm căn bản về thống kê.

Theo tôi biết, đây là cuốn sách đầu tiên về y học thực chứng ở Việt Nam. Những chủ đề trong sách cũng chính là những chủ đề mà chúng tôi đã giảng trong hàng chục workshop ở Việt Nam từ Nam chí Bắc. Qua gần 10 năm, rất nhiều bạn đọc và sinh viên đã đọc và học nhiều từ sách, và các bạn ấy cũng đã góp nhiều ý kiến quan trọng. Do đó, mỗi lần tái bản là mỗi lần cải tiến và chỉnh sửa. Cuốn sách này được soạn ra khá lâu rồi, có lẽ 10 năm trước, và đã qua vài lần chỉnh sửa. Mấy lần trước được Nhà xuất bản Y học biên tập và phát hành. Lần này thì Nhà xuất bản TPHCM biên tập và phát hành. Sách chỉ hơn 200 trang khổ trung bình, và giá bán 194,000 đồng.

Hi vọng rằng các bạn sẽ có vài thông tin có ích trong cuốn sách.

—–

PS: Qua cố vấn của một bậc ‘trưởng lão’, tôi dịch chữ ‘Evidence based medicine’ là ‘Y học thực chứng’. Nhưng vài người ở trong nước dịch là ‘Y học dựa vào chứng cứ’ mà tôi thấy hơi dài dòng. ‘Thực chứng’ ở đây có nghĩa là ‘positivism’, và positivism chính là nền tảng của evidence based medicine. Đó chính là lí do tại sao tôi dịch là ‘Y học thực chứng’.